{"id":597,"date":"2024-09-22T08:59:01","date_gmt":"2024-09-22T08:59:01","guid":{"rendered":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/?p=597"},"modified":"2024-09-22T08:59:03","modified_gmt":"2024-09-22T08:59:03","slug":"eksperyment-z-wielka-plyta-czyli-osiedle-kasprzaka-w-warszawie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/2024\/09\/22\/eksperyment-z-wielka-plyta-czyli-osiedle-kasprzaka-w-warszawie\/","title":{"rendered":"Eksperyment z wielk\u0105 p\u0142yt\u0105, czyli Osiedle Kasprzaka w Warszawie."},"content":{"rendered":"\n

W po\u0142owie lat 50 XX wieku, wa\u017cn\u0105 kwesti\u0105 by\u0142o zaspokojenie powojennego g\u0142odu mieszkaniowego. Pierwsze powojenne osiedla, budowane metodami tradycyjnymi, powoli zacz\u0119\u0142y by\u0107 niewystarczaj\u0105ce w aspekcie czasowym. Budowniczy zwr\u00f3cili si\u0119 wi\u0119c do idei prefabrykacji, kt\u00f3ra powsta\u0142a ju\u017c przed rozpocz\u0119ciem II wojny \u015bwiatowej. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Budynek wielkoblokowy na Osiedlu Praga II. \u0179r\u00f3d\u0142o: Budownictwo betonowe Tom X, Warszawa 1964.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pierwszym budynkiem, kt\u00f3ry zosta\u0142 ca\u0142kowicie zbudowany z prefabrykat\u00f3w, by\u0142 blok mieszkalny na Osiedlu Praga II w Warszawie. Budynek powsta\u0142 w technologii wielkoblokowej na przestrzeni lat 1954-1955, wg projektu Biura Projekt\u00f3w Typowych i Studi\u00f3w Budownictwa Miejskiego. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rzut pi\u0119tra powy\u017cszego bloku na Osiedlu Praga II. \u0179r\u00f3d\u0142o: Budownictwo betonowe Tom X, Warszawa 1964.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Blok mia\u0142 4 kondygnacje, ustawione na planie dw\u00f3ch trakt\u00f3w o szeroko\u015bci 5,21, wysoko\u015b\u0107 mi\u0119dzypi\u0119trowa wynosi\u0142a 3,10 m. Konstrukcja budynku sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z 63 typ\u00f3w element\u00f3w z \u017cu\u017clobetonu, kt\u00f3rych \u015brednia waga wynosi\u0142a 1200 kg. <\/p>\n\n\n\n

To tyle o pierwszym wielkoblokowym budynku w Polsce – teraz przejdziemy do pierwszego polskiego osiedla, wybudowanego ca\u0142kowicie uprzemys\u0142owion\u0105 metod\u0105, czyli Osiedla Kasprzaka w Warszawie. Przez wiele lat prowadzono nad nim prace w Biurze Projekt\u00f3w Typowych i Studi\u00f3w Budownictwa Miejskiego pod przewodnictwem dr in\u017c arch. Zygmunta Kleyffa oraz konstruktora mgr in\u017c S. Zalewskiego. Osiedle to sta\u0142o si\u0119 poligonem do\u015bwiadczalnym, na kt\u00f3rego podstawie ruszono z dalsz\u0105 budow\u0105 osiedli metod\u0105 uprzemys\u0142owion\u0105 – Ok\u0119cie, WIerzbno, Muran\u00f3w (Warszawa); Koziny, \u017bubard\u017a (\u0141\u00f3d\u017a); Ligota (Katowice). <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jeden z wariant\u00f3w budynk\u00f3w wielkoblokowych na Osiedlu Kasprzaka. Oznaczony liter\u0105 A na poni\u017cszym planie. \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura nr 8\/1958.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Osiedle Kasprzaka w Warszawie zosta\u0142o zrealizowane w latach 1957-1958. Wybudowano na nim bloki w technologii wielkoblokowej oraz wielkop\u0142ytowej. W pierwszej z nich powsta\u0142o 7 budynk\u00f3w w r\u00f3\u017cnych wariantach, w drugiej 2 bloki. Budynki wielkoblokowe stanowi\u0142y rozwini\u0119cie do\u015bwiadcze\u0144, zdobytych podczas budowy pierwszego „wielkoblokowca”, opisanego na pocz\u0105tku wpisu. Do budowy na Osiedlu Kasprzaka u\u017cyto ok. 80 typ\u00f3w element\u00f3w prefabrykowanych o bardzo du\u017cej wadze – kt\u00f3ra wynosi\u0142a do 2400 kg.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kolejny wariant budynk\u00f3w wielkoblokowych na Osiedlu Kasprzaka. Oznaczony liter\u0105 C na poni\u017cszym planie. \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura nr 8\/1958.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Podczas budowy eksperymentowano ze wska\u017anikami efektywnego wykorzystania \u017curawi monta\u017cowych, w wyniku czego uzyskano zadowalaj\u0105ce wyniki. Dodatkowo, realizacja Osiedla Kasprzaka wykaza\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 budowy r\u00f3\u017cnych wariant\u00f3w tego samego budynku, przy u\u017cyciu stosunkowo ma\u0142ej liczby prefabrykat\u00f3w z katalogu. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Trzeci wariant budynk\u00f3w wielkoblokowych na Osiedlu Kasprzaka. Oznaczony liter\u0105 B na poni\u017cszym planie. \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura nr 8\/1958.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nowa metoda budownictwa prefabrykowanego opiera\u0142a si\u0119 na 3 narz\u0119dziach:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • koordynacji modularnej, czyli systemu wymiar\u00f3w, kt\u00f3ry pozwala\u0142 na przeprowadzenie typizacji prefabrykat\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n
  • katalogu element\u00f3w prefabrykowanych, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142a si\u0119 ograniczona liczba element\u00f3w<\/li>\n\n\n\n
  • stypizowanych w\u0119z\u0142ach funkcjonalno konstrukcyjnych – najbardziej z\u0142o\u017conych elementach budynk\u00f3w, takich jak klatki schodowe, loggie, kuchnie, \u0142azienki.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    Projektowanie budynk\u00f3w zacz\u0119\u0142o opiera\u0107 si\u0119 na nanoszeniu na siatk\u0119 projektow\u0105 poszczeg\u00f3lnych powy\u017cszych element\u00f3w, dzi\u0119ki czemu projektant nie posiada\u0142 ogranicze\u0144 np. w projektowaniu d\u0142ugo\u015bci budynku, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 skr\u00f3ci\u0107 o dan\u0105 sekcj\u0119 lub go wyd\u0142u\u017cy\u0107. M\u00f3g\u0142 zdecydowa\u0107 o umieszczeniu okien w danym miejscu, poszerzeniu pokoju – wszystko opiera\u0142o si\u0119 na kompozycji poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 funkcjonaln\u0105. To by\u0142 prze\u0142om, poniewa\u017c dotychczasowo planowane gotowe zestawy budynk\u00f3w lub te\u017c projektowanie budynk\u00f3w z wcze\u015bniej zaprojektowanych w ograniczonej ilo\u015bci segment\u00f3w, nie dawa\u0142y takiej mo\u017cliwo\u015bci projektantom. <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Plan Osiedla Kasprzaka. \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura nr 8\/1958.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
    \"\"
    Wsp\u00f3\u0142czesne zdj\u0119cie satelitarne. Wida\u0107 zmiany nazw ulic. \u0179r\u00f3d\u0142o: Mapy Google.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Kolejnym etapem prac na Osiedlu Kasprzaka, by\u0142a budowa 2 prototypowych budynk\u00f3w w technologii wielkiej p\u0142yty. Podstawow\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 pomi\u0119dzy technologi\u0105 wielkoblokow\u0105, a wielkop\u0142ytow\u0105 jest taka, i\u017c bloki z wielkiej p\u0142yty budowane s\u0105 z element\u00f3w o wielko\u015bci „na izb\u0119”, czyli prefabrykaty posiada\u0142y wielko\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnego pomieszczenia. Stropy oraz \u015bciany wewn\u0119trzne posiada\u0142y grubo\u015b\u0107 ok. 14 cm, a \u015bciany zewn\u0119trzne ok. 22 cm. W wyniku ogranicze\u0144 technicznych \u017curawi, wykorzystywanych przy budowie osiedla, maksymalna powierzchnia pomieszczenia w bloku wielkop\u0142ytowym wynosi\u0142a 14,5 m\u00b2. Powierzchnia ta mog\u0142a by\u0107 powi\u0119kszona przy pomocy prze\u015bwitu do innego pomieszczenia.<\/p>\n\n\n\n

    Prefabrykaty dla tych dw\u00f3ch blok\u00f3w zosta\u0142y wykonane metod\u0105 poligonow\u0105 na terenie osiedla – wykorzystano do tego dwie suwnice bramowe, kt\u00f3re przemieszcza\u0142y gotowe elementy na plac sk\u0142adowy, z kt\u00f3rego \u017curawie montowa\u0142y budynek. <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Rzut jednej z kondygnacji budynku wielkop\u0142ytowego – oznaczonego na powy\u017cszej mapie liter\u0105 D. \u0179r\u00f3d\u0142o: Budownictwo betonowe Tom X, Warszawa 1964.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Rzut jednej z kondygnacji budynku wielkop\u0142ytowego – oznaczonego na powy\u017cszej mapie liter\u0105 E. \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura nr 8\/1958.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Por\u00f3wnanie rzut\u00f3w poziomych obu budynk\u00f3w wielkop\u0142ytowych. U g\u00f3ry budynek D, na dole budynek E. \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura nr 8\/1958.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Zar\u00f3wno \u015bciany wewn\u0119trzne (by\u0142y zbrojone), jak i zewn\u0119trzne zosta\u0142y wykonane z \u017cu\u017clobetonu. \u015aciany zewn\u0119trzne posiada\u0142y \u0142\u0105cznie 4 warstwy: no\u015bn\u0105 z \u017cu\u017clobetonu (11,5 cm) z 0,5 cm tynku gipsowego, izolacji z p\u0142yt „suprema” – \u017cwiro-cement oraz 3 cm warstwy betonu fakturowego. <\/p>\n\n\n\n

    Ca\u0142o\u015b\u0107 budynku sk\u0142ada si\u0119 z 674 element\u00f3w o 28 typach. <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Wykonywane na miejscu prefabrykaty. \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura nr 8\/1958.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
    \n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Najwi\u0119kszy ci\u0119\u017car elementu prefabrykowanego w przypadku konstrukcji wielkop\u0142ytowej wynosi\u0142 ok. 3300 kg. Mieszkania by\u0142y wyko\u0144czone – uk\u0142adano posadzki, malowano \u015bciany. Dzi\u0119ki opracowanej technologii, pomijano krajowy problem zaopatrzenia w ceg\u0142\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a deficytowym materia\u0142em w latach 50. Dodatkowo pozwoli\u0142o to na ograniczenie wykorzystania fachowc\u00f3w, takich jak murarze, czy tynkarze. Z ca\u0142ego budynku, tylko piwnice i dach by\u0142y wyka\u0144czane w spos\u00f3b tradycyjny.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    P\u00f3\u0142nocna elewacja budynku wielkop\u0142ytowego. Oznaczony liter\u0105 D na planie. \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura nr 8\/1958.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
    \"\"
    Rzut kondygnacji budynku E. \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura nr 8\/1958.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Zachodnia elewacja budynku wielkop\u0142ytowego. Oznaczony liter\u0105 E na planie. \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura nr 8\/1958.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Metoda typizacji blok\u00f3w z wielkiej p\u0142yty by\u0142a podobna, do opisanej powy\u017cej dla blok\u00f3w wielkoblokowych. \u0141\u0105cznie by\u0142o ok. 70 typ\u00f3w konstrukcji dla wszelkich mo\u017cliwych budynk\u00f3w i rozwi\u0105za\u0144. Niezmiennymi w typizacji pozostawa\u0142y w\u0119z\u0142y funkcjonalno-konstrukcyjne, jak np. \u0142azienka-kuchnia. Pozwala\u0142o to na pewn\u0105 ekonomi\u0119 \u015brodk\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

    Dowodem na swobod\u0119 w projektowaniu dla architekt\u00f3w w do\u015bwiadczalnym systemie prefabrykacji jest to, \u017ce dwa powsta\u0142e na Osiedlu Kasprzaka budynki z wielkiej p\u0142yty, pomimo konstrukcji z tego samego katalogu element\u00f3w, s\u0105 ukszta\u0142towane w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b funkcjonalny – mieszkania maj\u0105 r\u00f3\u017cne uk\u0142ady.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Przyk\u0142ady umieszczenia w\u0119z\u0142a kuchenno-\u0142azienkowego w kawalerce. \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura nr 8\/1958.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Warto r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107, \u017ce opr\u00f3cz realizacji budynk\u00f3w w systemie wielkoblokowym oraz wielkop\u0142ytowym, na Osiedlu Kasprzaka powsta\u0142 r\u00f3wnie\u017c gazobetonowy blok mieszkalny przy ulicy Laskowej 1 (litera F na planie). Jego historia si\u0119ga lat 1953-1954, gdy w Polsce ceg\u0142a by\u0142a towarem deficytowym. Aby usprawni\u0107 produkcj\u0119 mieszka\u0144 w sensie ekonomicznym, ukierunkowywano budownictwo na stosowanie gazobeton\u00f3w. W tym celu, wydano zarz\u0105dzenie o obowi\u0105zku stosowania tego materia\u0142u na dw\u00f3ch g\u00f3rnych kondygnacjach budynk\u00f3w, ale nie mia\u0142o to wi\u0119kszego wp\u0142ywu, poniewa\u017c u\u017cywano tego budulca co najwy\u017cej do jednej kondygnacji i nie w ka\u017cdym przypadku. <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura nr 8\/1958.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Na Osiedlu Kasprzaka, po latach do\u015bwiadcze\u0144 i opracowaniu nowego projektu, wykorzystano gazobeton do wzniesienia na wszystkich kondygnacjach \u015bcian no\u015bnych (grubo\u015b\u0107 24 cm). Dzi\u0119ki temu zabiegowi, uzyskano mniejszy ci\u0119\u017car budynku oraz mniejsze zu\u017cycie stali (oszcz\u0119dno\u015b\u0107 na zbrojeniu).<\/p>\n\n\n\n

    Osiedle Kasprzaka by\u0142o pierwszym poligonem do\u015bwiadczalnym prefabrykacji, a wnioski wyci\u0105gni\u0119te w trakcie realizacji przez organy odpowiedzialne za budownictwo, pos\u0142u\u017cy\u0142y jako baza do dalszego rozwoju tej technologii w kraju. <\/p>\n\n\n\n

    \u0179r\u00f3d\u0142a: Architektura nr 8\/1958; Architektura nr 5\/1956; Budownictwo betonowe Tom X, Warszawa 1964.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W po\u0142owie lat 50 XX wieku, wa\u017cn\u0105 kwesti\u0105 by\u0142o zaspokojenie powojennego g\u0142odu mieszkaniowego. Pierwsze powojenne osiedla, budowane metodami tradycyjnymi, powoli zacz\u0119\u0142y by\u0107 niewystarczaj\u0105ce w aspekcie czasowym. Budowniczy zwr\u00f3cili si\u0119 wi\u0119c do idei prefabrykacji, kt\u00f3ra powsta\u0142a ju\u017c przed rozpocz\u0119ciem II wojny \u015bwiatowej. Pierwszym budynkiem, kt\u00f3ry zosta\u0142 ca\u0142kowicie zbudowany z prefabrykat\u00f3w, by\u0142 blok mieszkalny na Osiedlu Praga…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":624,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-597","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dzielnice-mieszkaniowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/597","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=597"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/597\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":625,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/597\/revisions\/625"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/624"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=597"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=597"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=597"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}