{"id":275,"date":"2024-08-11T09:00:19","date_gmt":"2024-08-11T09:00:19","guid":{"rendered":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/?p=275"},"modified":"2024-08-11T09:01:06","modified_gmt":"2024-08-11T09:01:06","slug":"superjednostka-blok-ktory-jest-osiedlem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/2024\/08\/11\/superjednostka-blok-ktory-jest-osiedlem\/","title":{"rendered":"Superjednostka – blok, kt\u00f3ry jest osiedlem"},"content":{"rendered":"\n

Lata sze\u015b\u0107dziesi\u0105te to zdecydowanie ciekawy architektonicznie okres w Polsce. To w\u0142a\u015bnie w tej dekadzie powsta\u0142o lub zaczyna\u0142o si\u0119 budowa\u0107 wiele ogromnych blok\u00f3w mieszkalnych – gda\u0144skie falowce, popularny warszawski „jamnik” przy ulicy Kijowskiej, czy te\u017c wroc\u0142awski „mr\u00f3wkowiec” przy ulicy drukarskiej. R\u00f3wnie\u017c do tego grona nale\u017cy bohater dzisiejszego wpisu – Superjednostka z Katowic.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Superjednostka od strony zachodniej.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pierwsza po\u0142owa tej dekady to okres przeobra\u017ce\u0144 architektonicznych w stolicy \u00f3wczesnego wojew\u00f3dztwa katowickiego. Centrum mia\u0142o sta\u0107 si\u0119 wizyt\u00f3wk\u0105 miasta, a Superjednostka jej cz\u0119\u015bci\u0105. Systematycznie burzono star\u0105, poniemieck\u0105 zabudow\u0119 i na przestrzeni lat stawiano nowoczesne obiekty – hal\u0119 widowiskow\u0105 Spodek, hotel Silesia, biurowiec Dyrekcji Okr\u0119gowych Kolei Pa\u0144stwowych, Pa\u0142ac \u015alub\u00f3w, czy te\u017c „\u015blizgowiec” – wie\u017cowiec mieszkalny wybudowany w nowej technologii wylewania betonu w szalunki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plan zagospodarowania nowego centrum Katowic. \u0179r\u00f3d\u0142o: Architektura 3\/1970.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W roku 1963 og\u0142oszono zamkni\u0119ty konkurs na zagospodarowanie terenu w obr\u0119bie ulic: Armii Czerwonej (dzi\u015b Aleja Wojciecha Korfantego), Feliksa Dzier\u017cy\u0144skiego (Chorzowska), Sokolskiej i Mickiewicza. Zwyci\u0119\u017cy\u0142a praca arch. Mieczys\u0142awa Kr\u00f3la. Odmiennie od pozosta\u0142ych projekt\u00f3w, proponuj\u0105cych budow\u0119 osiedla wie\u017cowc\u00f3w, zwyci\u0119ski pomys\u0142 zak\u0142ada\u0142 budow\u0119 jednego du\u017cego bloku mieszkalnego – jak napisa\u0142 Kr\u00f3l w projekcie: „Skomasowanej Jednostki Mieszkaniowej”. Wkr\u00f3tce na \u0142amach prasy przyj\u0119\u0142a si\u0119 inna nazwa, bardziej skr\u00f3cona – „Superjednostka”.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rok 1966, trwa budowa. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/dkn6q<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Projekt zak\u0142ada\u0142 budow\u0119 bloku o d\u0142ugo\u015bci 187,5 metra wysokiego na 50 metr\u00f3w. Na wi\u0119cej nie pozwala\u0142y techniczne mo\u017cliwo\u015bci dost\u0119pnych w tym czasie w kraju d\u017awig\u00f3w. Dodatkowo, wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 lin do d\u017awig\u00f3w osobowych, nie pozwala\u0142a na wi\u0119ksze wysoko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Przekr\u00f3j Superjednostki, rzut kondygnacji budynku i mieszka\u0144. \u0179r\u00f3d\u0142o: P. Szafer „Nowa architektura Polska”, Warszawa 1972 r.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Czerpi\u0105c wz\u00f3r z „Jednostki marsylskiej” autorstwa Le Corbusiera – ojca \u015bwiatowego modernizmu, budynek zosta\u0142 podniesiony na dwie kondygnacje nad poziomem gruntu. Uczyniono to za pomoc\u0105 betonowych uko\u015bnych s\u0142up\u00f3w, dodatkowym argumentem by\u0142o wzmocnienie budynku przed obecnymi na terenach g\u00f3rniczych wstrz\u0105sami. W 762 mieszkaniach po\u0142o\u017conych na 15 pi\u0119trach mia\u0142o mieszka\u0107 2823 mieszka\u0144c\u00f3w. Do bloku prowadzi\u0107 mia\u0142o 9 klatek schodowych. Ogromna bry\u0142a, o jasnej barwie, podzielona r\u00f3wno id\u0105cymi rz\u0119dami balkon\u00f3w, zdominowa\u0142a centrum miasta na wiele lat. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Okolice budowy w latach 1966-67, widoczne post\u0119py prac. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/dkn6m<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Aby usprawni\u0107 komunikacj\u0119 wewn\u0105trz budynku, windy (jest ich 12) mia\u0142y zatrzymywa\u0107 si\u0119 co 3 pi\u0119tra, a wi\u0119c odpowiednio na kondygnacjach: 0, 2, 5, 8, 11, 14. Kolejnym aspektem komunikacji by\u0142y korytarze – tylko na 2, 8 i 14 pi\u0119trze budynku mo\u017cna porusza\u0107 si\u0119 pomi\u0119dzy klatkami na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci budynku. Zabieg ten, pozwoli\u0142 architektowi na wygospodarowanie dodatkowych lokali mieszkalnych. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Superjednostka umieszczona jest na betonowych, uko\u015bnych s\u0142upach na wysoko\u015b\u0107 2 kondygnacji.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Absolutnym ewenementem w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych by\u0142o zlokalizowanie miejsc parkingowych pod ziemi\u0105. Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym w tamtych latach normatywem, na ca\u0142y blok z 762 mieszkaniami przypada\u0142y tylko 4 miejsca parkingowe. Obejmuj\u0105cy fotel Pierwszego Sekretarza PZPR Wies\u0142aw Gomu\u0142ka, by\u0142 s\u0142ynny ze swojej chorobliwej oszcz\u0119dno\u015bci, granicz\u0105cej z ascez\u0105 – to w\u0142a\u015bnie w jego czasach ilo\u015b\u0107 dozwolonych do budowy metr\u00f3w kwadratowych na jednego lokatora by\u0142a najmniejsza w PRL – podobnie by\u0142o z miejscami parkingowymi. Warto doda\u0107, \u017ce ilo\u015b\u0107 samochod\u00f3w prywatnych, pod koniec jego rz\u0105d\u00f3w w roku 1969 wynosi\u0142a 453 tys. na 32 671 tys. mieszka\u0144c\u00f3w (\u0179r\u00f3d\u0142o – GUS). Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c – by\u0142o to zdecydowanie za ma\u0142o, nawet w warunkach \u00f3wczesnej motoryzacji. Tak wi\u0119c Mieczys\u0142aw Kr\u00f3l uda\u0142 si\u0119 do stolicy i wynegocjowa\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykorzystania podziemi budynku na budow\u0119 parkingu. W wyniku uzyskania zgody, architekt wygospodarowa\u0142 miejsce na 240 aut. Po przemianach ustrojowych w 1989 r., postanowiono podzieli\u0107 ten teren na osobne gara\u017ce i ilo\u015b\u0107 miejsc skurczy\u0142a si\u0119 do dzisiejszych 170.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Superjednostka od strony wschodniej.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nawi\u0105zuj\u0105c do wy\u017cej wspomnianych cech Wies\u0142awa Gomu\u0142ki, przechodzimy do kolejnej cechy oszcz\u0119dno\u015bciowej epoki lat 60, czyli \u015blepych kuchni. Nale\u017cy jednak wspomnie\u0107, \u017ce w Superjednostce, nie tylko przez to s\u0105 w\u0142a\u015bnie kuchnie jedynie do\u015bwietlane po\u015brednio przez du\u017cy pok\u00f3j, a nie okna. By\u0142o to wynikiem kompromisu zapewnienia balkonu dla ka\u017cdego mieszkania – kt\u00f3ry ma identyczne wymiary pod ka\u017cdym numerem. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Linia balkon\u00f3w.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W budynku nie ma r\u00f3wnie\u017c kaloryfer\u00f3w – w kraju brakowa\u0142o wysokoci\u015bnieniowych grzejnik\u00f3w i ich rol\u0119 pe\u0142ni\u0105 \u015bciany grzewcze w mieszkaniach. Te z kolei nie by\u0142y zbyt wielkie – dwa pokoje ze \u015blep\u0105 kuchni\u0105 i ma\u0142\u0105 \u0142azienk\u0105 mie\u015bci\u0142y si\u0119 w 37 metrach i tak\u0105 powierzchni\u0119 ma wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144 w Superjednostce, a „sufit” stanowi\u0142y mieszkania o powierzchni ok. 55 metr\u00f3w. Dla przypomnienia, oficjalny normatyw mieszkaniowy, obowi\u0105zuj\u0105cy w latach 1959-1974 wynosi\u0142 odpowiednio dla powy\u017cszych mieszka\u0144 nale\u017c\u0105cych do kategorii m-3: 33-38 m2<\/sup> oraz dla kategorii m-5: 51-57 m2<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Lata 80, na pierwszym planie hotel Silesia. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/dkn6t<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Z powod\u00f3w oszcz\u0119dno\u015bciowych, nie zrealizowano tak\u017ce wielu ambitnych plan\u00f3w architekta, nawi\u0105zuj\u0105cych do s\u0142ynnej jednostki Le Corbusiera. Mieczys\u0142aw Kr\u00f3l planowa\u0142 umieszczenie ogrod\u00f3w na dachu budynku oraz \u015bwietlic dla mieszka\u0144c\u00f3w oraz przedszkola na ostatniej kondygnacji. W tych nowoczesnych wizjach, mieszka\u0144cy mieli r\u00f3wnie\u017c wozi\u0107 dywany windami na szczyt, gdzie mia\u0142y by\u0107 umieszczone trzepaki. Ale w warunkach socjalistycznej gospodarki wszystko to okrojono, aby zrealizowa\u0107 projekt bardziej „oszcz\u0119dno\u015bciowo”. Dlatego mieszka\u0144cy musieli obej\u015b\u0107 si\u0119 smakiem i w ostatecznym projekcie zabrak\u0142o miejsca chocia\u017cby na funkcje handlowo-us\u0142ugowe.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Mieszka\u0144cy nie mog\u0105 narzeka\u0107 na brak \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Budowa ruszy\u0142a w 1965 roku i trwa\u0142a etapami do 1972 r. W momencie powstania, by\u0142a najwi\u0119kszym budynkiem mieszkalnym w Polsce, rok p\u00f3\u017aniej Superjednostka musia\u0142a ust\u0105pi\u0107 miejsca gda\u0144skiemu falowcowi z ul. Obro\u0144c\u00f3w Wybrze\u017ca. Na szczycie elewacji umieszczono propagandowe has\u0142o: „Nasze serca, my\u015bli, czyny tobie socjalistyczna ojczyzno”. Napis zosta\u0142 usuni\u0119ty w 1994 r. i zast\u0105piony banerami reklamowymi. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Superjednostka w roku 1975, widoczny jest slogan na dachu. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/dknsz.<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Superjednostka w 2003 r. Widoczny zbi\u00f3r reklam z nowej rzeczywisto\u015bci gospodarczej. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/dkns3.<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Superjednostka z bliska.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d ludzi przez lata budynek by\u0142 oceniany r\u00f3\u017cnie – na pewno ma swoich mi\u0142o\u015bnik\u00f3w, jak i przeciwnik\u00f3w. Krytykowano go g\u0142\u00f3wnie z powodu labiryntu korytarzy – wielu odwiedzaj\u0105cych blok po raz pierwszy, ma problem z trafieniem pod w\u0142a\u015bciwy adres. D\u0142ugie korytarze z wieloma zakamarkami stanowi\u0105 pewn\u0105 barier\u0119 i mog\u0105 powodowa\u0107 poczucie zagubienia w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w. W internecie mo\u017cna natrafi\u0107 na wspomnienia lokator\u00f3w, o powa\u017cnym problemie z osobami bezdomnymi i narkomanami, kt\u00f3rzy wykorzystywali t\u0119 cech\u0119 Superjednostki, aby w niej nocowa\u0107 – wszak blisko\u015b\u0107 Spodka oraz dworca kolejowego, sprzyja\u0142a nat\u0142okowi anonimowych ludzi. Dodatkowo, trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce ko\u0144c\u00f3wka lat 80 i pocz\u0105tek 90 to czas „epidemii kompotu” – polskiej heroiny, wytwarzanej z rosn\u0105cych powszechnie mak\u00f3w. Mi\u0119dzy innymi z tego powodu, zatrudniono portier\u00f3w do pilnowania, kto wchodzi do budynku. Z kolei w momencie powstania, blok stanowi\u0142 obiekt po\u017c\u0105dania wielu ludzi – by\u0142 po\u0142o\u017cony w samym centrum i uwa\u017cany jako nowoczesny, po przeprowadzce ze starego budownictwa, gdzie cz\u0119sto brakowa\u0142o \u0142azienek i bie\u017c\u0105cej wody. Z biegiem lat postrzegano j\u0105 jako „mr\u00f3wkowiec”, z mn\u00f3stwem ludzi o pe\u0142nym przekroju spo\u0142ecznym. mieszkaj\u0105cych obok siebie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wn\u0119trze Superjednostki. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/dkkx9<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dzisiaj Superjednostka po remoncie elewacji prezentuje si\u0119 wyj\u0105tkowo dobrze. W ramach Katowickiej Sp\u00f3\u0142dzielni Mieszkaniowej stanowi oddzielne osiedle przy alei Wojciecha Korfantego 16-32. Wed\u0142ug danych sp\u00f3\u0142dzielni, aktualnych na stycze\u0144 2021 r., zameldowanych w niej jest 1051 mieszka\u0144c\u00f3w. Bior\u0105c pod uwag\u0119 to, i\u017c obowi\u0105zek meldunkowy w Polsce jest ju\u017c od dawna zniesiony oraz du\u017co jest mieszka\u0144 wynajmowanych, mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce faktycznych mieszka\u0144c\u00f3w jest du\u017co wi\u0119cej. Co ciekawe, Sp\u00f3\u0142dzielnia podaje liczb\u0119 mieszka\u0144 jako 764 – wyst\u0119puje wi\u0119c r\u00f3\u017cnica 2 mieszka\u0144, z wy\u017cej wspomnian\u0105 liczb\u0105 762.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Superjednostka widoczna z okolic Spodka.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

O fenomenie tego niezwyk\u0142ego budynku stanowi to, \u017ce w 2014 roku nakr\u0119cono o nim kr\u00f3tkometra\u017cowy film, autorstwa Teresy Czepiec. W niespe\u0142na 20 minut, autorka pokazuje \u017cycie p\u0142yn\u0105ce wewn\u0105trz Superjednostki – jak wygl\u0105daj\u0105 prace konserwacyjne w oddzielnych pomieszczeniach z instalacjami, codzienne sprz\u0105tanie klatek, mieszkania wewn\u0105trz. Obraz jest warty obejrzenia, chocia\u017cby ze wzgl\u0119du na to, \u017ce mo\u017cna na w\u0142asne oczy przekona\u0107 si\u0119 o tym, co przeczytali\u015bcie w tym tek\u015bcie – jak wygl\u0105da labirynt korytarzy w \u015brodku Superjednostki. Poni\u017cej mo\u017cna zapozna\u0107 si\u0119 ze zwiastunem produkcji.<\/p>\n\n\n\n

\n