{"id":2069,"date":"2026-01-19T15:20:14","date_gmt":"2026-01-19T15:20:14","guid":{"rendered":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/?p=2069"},"modified":"2026-01-19T16:10:20","modified_gmt":"2026-01-19T16:10:20","slug":"vaike-oismae-mieszkaniowa-utopia-w-ksztalcie-okregu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/2026\/01\/19\/vaike-oismae-mieszkaniowa-utopia-w-ksztalcie-okregu\/","title":{"rendered":"V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e – radziecka utopia mieszkaniowa na planie elipsy"},"content":{"rendered":"\n

V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e to osiedle, kt\u00f3re w trakcie projektowania i pierwszej fazy budowy, by\u0142o uznawane jako udana pr\u00f3ba zbli\u017cenia si\u0119 do idei radzieckiego miasta-utopii. Architekci z du\u017c\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 o szczeg\u00f3\u0142y zaplanowali ka\u017cdy element \u017cycia. W tym miejscu, biel nowych blok\u00f3w mia\u0142a odbija\u0107 si\u0119 od centralnie po\u0142o\u017conego stawu, dzieci rado\u015bnie bawi\u0107 si\u0119 na nowych placach zabaw, po\u0142o\u017conych w\u015br\u00f3d wszechobecnej zieleni. Ruch samochodowy by\u0142 wy\u0142\u0105czony w centrum osiedla, a ruch mia\u0142 odbywa\u0107 si\u0119 po jednej ulicy w kszta\u0142cie okr\u0119gu. Zaplanowane przystanki autobusowe nosi\u0142y koj\u0105ce nazwy polnych kwiat\u00f3w<\/strong>: Rumianku, Pierwiosnka, Kacze\u0144ca, Chabru, Niezapominajki, Przylaszczki i S\u0142onecznika. Zapraszam Was do zapoznania si\u0119 z histori\u0105 talli\u0144skiego osiedla V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e jako socjalistyczna utopia. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/1-vfv5px7.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nazwa osiedla pochodzi od dawnej wioski, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 na p\u00f3\u0142noc i nosi\u0142a nazw\u0119 \u00d5ism\u00e4e, co w t\u0142umaczeniu oznacza: „Kwitn\u0105ce Wzg\u00f3rze”. V\u00e4ike oznacza ma\u0142y, wi\u0119c w t\u0142umaczeniu na polski oznacza „Ma\u0142e Kwitn\u0105ce Wzg\u00f3rze”<\/strong>. Osiedle otrzyma\u0142o tak\u0105 nazw\u0119 w generalnym planie Tallina ju\u017c w latach 60-tych XX wieku. W tym samym czasie, budowano du\u017ce osiedle mieszkaniowe o nazwie Mustam\u00e4e<\/strong>, kt\u00f3re obecnie s\u0105siaduje z V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e od wschodu i po\u0142udnia. Zgodnie z uchwalonym planem, po zako\u0144czeniu jego budowy, mia\u0142o powsta\u0107 w\u0142a\u015bnie V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e i przej\u0105\u0107 g\u0142\u00f3wny ci\u0119\u017car rozwoju mieszkaniowego stolicy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bloki jeszcze w modernistycznej bieli. Jest rok 1975, zieleni brak, trwa budowa przysz\u0142ego osiedla. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pastvu.com\/p\/900277<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Oficjalne zadanie zaplanowania nowego osiedla, maj\u0105cego znajdowa\u0107 si\u0119 przy skrzy\u017cowaniu dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych arterii komunikacyjnych Tallina (ul. Paldiski i ul. Ehitajate), na zachodzie miasta, og\u0142oszono w roku 1967<\/strong>. W\u0142adze zleci\u0142y prace planistyczne Eesti Projekt<\/strong>, kt\u00f3ry by\u0142 Centralnym Instytutem planistycznym Radzieckiej Republiki Estonii. W sk\u0142ad zespo\u0142u projektowego pod kierownictwem s\u0142ynnego architekta Marta Porta <\/strong>wchodzili: Malle Meelak, Kalju Luts i Inessa P\u00f5ldma.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rok 1977, trwa budowa osiedla. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pastvu.com\/p\/909677.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pierwszy z nich to szczeg\u00f3lnie zas\u0142u\u017cony dla Estonii architekt, prezes Zwi\u0105zku Architekt\u00f3w Estonii, stworzy\u0142 m.in. generalne plany zabudowy Tallina, Tartu, Viljandi, siedzib\u0119 Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Estonii, by\u0142 autorem szeregu typowych projekt\u00f3w blok\u00f3w mieszkalnych, szk\u00f3\u0142, sklep\u00f3w itp., oraz uczestniczy\u0142 w przygotowaniu projektu ukrai\u0144skiego miasta S\u0142awutycz, kt\u00f3re by\u0142o przeznaczone dla ewakuowanych po katastrofie, pracownik\u00f3w elektrowni atomowej w Czarnobylu i mieszka\u0144c\u00f3w Prypeci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wewn\u0105trz okr\u0119gu wyznaczono miejsce na przysz\u0142e rekreacyjne tereny zielone i edukacje. W tle widoczny najd\u0142u\u017cszy blok osiedla o d\u0142ugo\u015bci 470 metr\u00f3w. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/0dqbbtj7v.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce zesp\u00f3\u0142 przedstawi\u0142 cztery warianty projektu osiedla. W jednym z nich, zdecydowano si\u0119 nowatorsko podej\u015b\u0107 do tradycyjnego podzia\u0142u radzieckiego osiedla. Zrezygnowano z podzia\u0142u na pomniejsze jednostki mieszkaniowe: „\u043c\u0438\u043a\u0440\u043e\u0440\u0430\u0439\u043e\u043d\u044b”<\/strong> – z ros. „mikrorajony”. W Zwi\u0105zku Radzieckim, od oko\u0142o dziesi\u0119ciu lat, stosowano w\u0142a\u015bnie koncepcj\u0119 „mikrorajonu” przy budowie wielkich osiedli mieszkaniowych. Przek\u0142adaj\u0105c to na polskie realia – chodzi o podzia\u0142 wielkiej jednostki mieszkalnej, na pomniejsze samodzielne jednostki mieszkaniowe\/osiedla. <\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
Cztery rozwa\u017cane warianty planu osiedla. W rysunkach 1, 2 i 4 widoczne podzia\u0142y na „mikrorajony”. \u0179r\u00f3d\u0142o: Baldwin Hess, Housing Estates in the Baltic Countries, The legacy of Central Planning in Estonia. <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

W pozosta\u0142ych wariantach, V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e mia\u0142a by\u0107 podzielona w\u0142a\u015bnie na takie 3 „mikrorajony” i stanowi\u0107 p\u0142ynn\u0105 kontynuacj\u0119 9 „mikrorajon\u00f3w” starszego osiedla Mustam\u00e4e. Ostatecznie wybrano koncepcj\u0119 jednej du\u017cej zintegrowanej jednostki mieszkaniowej z ulic\u0105 obwodow\u0105, uniemo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 ruch tranzytowy. G\u0142\u00f3wnym powodem by\u0142y obawy architekt\u00f3w, dotycz\u0105ce umiejscowienia nowego osiedla na styku wy\u017cej wspomnianych du\u017cych arterii Paldiski i Ehitajate, co mog\u0142o powodowa\u0107 niepo\u017c\u0105dane przeniesienie du\u017cego ruchu przez \u015brodek osiedla do tych magistrali.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Szkic lokalizacji V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e (na czerwono) wed\u0142ug koncepcji z 1968 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: ibidem.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Aby wybrana koncepcja by\u0142a optymalna dla osiedla i zast\u0105pi\u0142a koncepcj\u0119 trzech osobnych zespo\u0142\u00f3w mieszkaniowych, zaplanowano rozmieszczenie trzech g\u0142\u00f3wnych centr\u00f3w handlowo-us\u0142ugowych w zewn\u0119trznych naro\u017cnikach ulicy obwodowej, dodatkowe mniejsze punkty handlowe pomi\u0119dzy nimi mia\u0142y zapewni\u0107 dost\u0119pno\u015b\u0107 us\u0142ug, w odleg\u0142o\u015bci nie wi\u0119kszej ni\u017c 550 metr\u00f3w od miejsca zamieszkania. R\u00f3wnie\u017c transport publiczny mia\u0142 si\u0119 odbywa\u0107 po tej g\u0142\u00f3wnej ulicy osiedla, aby przystanki by\u0142y blisko mieszka\u0144 i us\u0142ug.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rok 1975 – na osiedlu panuje modernistyczna biel. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pastvu.com\/p\/900617<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Prace projektowe trwa\u0142y przez rok i ju\u017c w ich trakcie, projektem szeroko interesowano si\u0119 w prasie, zar\u00f3wno krajowej, jak i zagranicznej. By\u0142 on opisywany jako wizjonerski, a nawet w wydaniu francuskiego czasopisma z 1970 r. L\u2019Architecture d\u2019aujourd\u2019hui<\/em>, projekt zosta\u0142 zaprezentowany jako wybitne radzieckie osi\u0105gni\u0119cie w planowaniu osiedli mieszkaniowych. <\/strong>V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e by\u0142o postrzegane w\u00f3wczas jako spe\u0142nienie marze\u0144 modernizmu, utopijn\u0105 przestrze\u0144 miejsk\u0105 o geometrycznym planie, kt\u00f3ry jest mo\u017cliwy do odczytania jedynie z lotu ptaka. Plan zosta\u0142 zatwierdzony i przyj\u0119t\u0105 koncepcj\u0119 uk\u0142adu osiedla, nazwano „makrorajonem”.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Makieta osiedla zachowa\u0142a si\u0119 do dzisiaj w Muzeum Architektury Estonii. Przedstawia pierwotn\u0105 koncepcj\u0119 osiedla wed\u0142ug planu z 1968 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/bfwdjxp-n<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Podej\u015bcie architekt\u00f3w do sprawy by\u0142o wi\u0119c nietypowe i wy\u0142amywa\u0142o si\u0119 z obowi\u0105zuj\u0105cej polityki mieszkaniowej. Ca\u0142e osiedle zorganizowano wok\u00f3\u0142 centralnego punktu, jakim by\u0142 planowany du\u017cy staw. Strefa wok\u00f3\u0142 zbiornika wodnego, zosta\u0142a przeznaczona dla ruchu pieszego, umieszczono w niej szko\u0142y oraz plac\u00f3wki opieki nad dzie\u0107mi. W tym obszarze zlokalizowano wszystkie 14 plac\u00f3wek: 4 szko\u0142y og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105ce (esto\u0144skie i rosyjskie) i 10 przedszkoli. Poszczeg\u00f3lne budynki o\u015bwiatowe by\u0142y umieszczone naprzemiennie z niewielkimi parkami oraz placami zabaw. Dzi\u0119ki ich umieszczeniu w strefie bez ruchu samochodowego, dzieci mieszkaj\u0105ce w blokach, mieszcz\u0105cych wewn\u0105trz ulicy obwodowej, mog\u0142y chodzi\u0107 do szk\u00f3\u0142, nie przekraczaj\u0105c jezdni.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
8-pi\u0119trowy blok pod adresem \u00d5ism\u00e4e tee, 52, rok 1977. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pastvu.com\/p\/909670<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ruch samochodowy odbywa\u0107 si\u0119 mia\u0142 po g\u0142\u00f3wnej ulicy obwodowej. Po wewn\u0119trznej stronie pier\u015bcienia, droga zosta\u0142a otoczona czworobocznymi 8-pi\u0119trowymi blokami mieszkalnymi. 15-pi\u0119trowe punktowce zosta\u0142y umieszczone w pobli\u017cu przystank\u00f3w autobusowych oraz niskiej zabudowy handlowo-us\u0142ugowej. Po zewn\u0119trznej stronie g\u0142\u00f3wnej drogi, zaplanowano budow\u0119 niskich 4-pi\u0119trowych blok\u00f3w. W planie przewidziano r\u00f3wnie\u017c nisk\u0105 zabudow\u0119 1-2 kondygnacyjn\u0105. Poprzez takie zr\u00f3\u017cnicowanie wysoko\u015bci zabudowy, plani\u015bci d\u0105\u017cyli do urozmaicenia w krajobrazie przestrzeni, aby unikn\u0105\u0107 monotonii. Ca\u0142o\u015b\u0107 osiedla zaplanowano na planie kolistym, zbli\u017conym do elipsy, kt\u00f3ry jest doskonale czytelny dopiero z poziomu powietrza. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Centrum handlowo-us\u0142ugowe nr 2 w roku 1977. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pastvu.com\/p\/903240.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W planie osiedla zaplanowano 5050 miejsc parkingowych, spor\u0105 ilo\u015b\u0107 jak na pocz\u0105tek lat 70-tych w Zwi\u0105zku Radzieckim. Spe\u0142niaj\u0105c obowi\u0105zuj\u0105ce normy, zaprojektowano 75 sklep\u00f3w spo\u017cywczych, 12 sklep\u00f3w innego rodzaju, 3 sto\u0142\u00f3wki, 30 zak\u0142ad\u00f3w fryzjerskich i 3 du\u017ce centra handlowo-us\u0142ugowe, maj\u0105ce r\u00f3wnie\u017c pe\u0142ni\u0107 role spo\u0142eczne.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Osiedle w roku 1984. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pastvu.com\/p\/899222.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po zatwierdzeniu powy\u017cszego planu budowy osiedla z 1968 r.<\/strong>, zaplanowano rozpocz\u0119cie prac na rok 1971. V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e mia\u0142o zosta\u0107 wybudowane na gruntach rolnych, w zachodniej cz\u0119\u015bci miasta, ok. 5 km od talli\u0144skiego Starego Miasta. W roku 1969 r. zacz\u0119to budow\u0119 kanalizacji, aby m\u00f3c odprowadza\u0107 wod\u0119 pod ziemi\u0105, z osiedla, kt\u00f3re mia\u0142o dopiero powsta\u0107, a tak\u017ce odwodni\u0107 teren. We wcze\u015bniej powsta\u0142ym osiedlu, kt\u00f3re mie\u015bci\u0142o si\u0119 na wsch\u00f3d od V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e – Mustam\u00e4e, zaniedbano te kwesti\u0119 i przez pierwszych kilka lat, odbywa\u0142o si\u0119 po poprzez odkryte kana\u0142y, aby m\u00f3c prowadzi\u0107 dalsz\u0105 budow\u0119. Powodem by\u0142a wysoka podmok\u0142o\u015b\u0107 obu teren\u00f3w. Na terenie V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e by\u0142a tak mocna, \u017ce umieszczone pod ziemi\u0105 ruroci\u0105gi, zabezpieczone transzejami z metalu, potrafi\u0142y zmieni\u0107 swoje po\u0142o\u017cenie o metr wy\u017cej. Aby znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zanie problemu podmok\u0142ych grunt\u00f3w, bez kt\u00f3rego nie uda\u0142oby si\u0119 k\u0142a\u015b\u0107 stabilnych fundament\u00f3w pod przysz\u0142e bloki, sprowadzono specjalist\u00f3w z Moskwy, jednak\u017ce nawet oni nie mogli da\u0107 konkretnego rozwi\u0105zania. Z powodu wysokich koszt\u00f3w osuszenia terenu, rozwa\u017cano nawet rezygnacj\u0119 z budowy przysz\u0142ego osiedla, jednak\u017ce, po wielu pr\u00f3bach, zdecydowano o podniesieniu rz\u0119dnej wysoko\u015bci ruroci\u0105g\u00f3w i u\u0142o\u017ceniu ich w oddzielnych wykopach, kt\u00f3re prowadzi\u0142y do po\u0142o\u017conych na skraju osiedla stacji pomp. To rozwi\u0105za\u0142o problem, kt\u00f3ry w tamtym czasie kosztowa\u0142 300 tys rubli.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Warto\u015b\u0107 budowy 1 m2 mieszkania w wielkiej p\u0142ycie wynosi\u0142 157 rubli w 1970 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: \u041a\u0430\u043f\u0438\u0442\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0435 \u0441\u0442\u0440\u043e\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u043e \u0421\u0421\u0421\u0420 \u0421\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0441\u0431\u043e\u0440\u043d\u0438\u043a, Moskwa 1988<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Co nam m\u00f3wi ta kwota? Czy by\u0142o to du\u017co czy niewiele? Aby u\u0142atwi\u0107 odniesienie do dzisiejszych czas\u00f3w, przyjmiemy przeliczenie na walut\u0119 ameryka\u0144sk\u0105. Oficjalny kurs dolara w latach 1961-1971 wynosi\u0142 niezmiennie 90 cent\u00f3w za jednego rubla (w czasach socjalizmu ma\u0142o kto wymienia\u0142 walut\u0119 oficjalnie w banku). Przyjmuj\u0105c obliczenie 300 000,00 rub x 0,90 $, daje nam kwot\u0119 270 tys. $. Z pomoc\u0105 oficjalnego internetowego kalkulatora inflacji Departamentu Pracy Stan\u00f3w Zjednoczonych, uzyska\u0142em odpowied\u017a, \u017ce daje to dzisiejsz\u0105 si\u0142\u0119 nabywcz\u0105 2 563 079.02 $, czyli ok. 9,25 mln dzisiejszych z\u0142otych. Mo\u017cna jeszcze doda\u0107, \u017ce \u015brednia pensja w ZSRR wynosi\u0142a w tym czasie ok. 150 rubli na miesi\u0105c.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Warto\u015b\u0107 budowy 1 m2 mieszkania w wielkiej p\u0142ycie w poszczeg\u00f3lnych miastach ZSRR na przestrzeni lat. Trzecia kolumna w ka\u017cdej z dat. \u0179r\u00f3d\u0142o: \u041a\u0430\u043f\u0438\u0442\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0435 \u0441\u0442\u0440\u043e\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u043e \u0421\u0421\u0421\u0420 \u0421\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0441\u0431\u043e\u0440\u043d\u0438\u043a, Moskwa 1988<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Aby dodatkowo „ukwieci\u0107” powy\u017csze obliczenia to, wed\u0142ug publikacji „Budownictwo inwestycyjne ZSRR – rocznik statystyczny 1988”, w roku 1970 u\u015bredniona warto\u015b\u0107 budowy (ze wszystkich Republik Radzieckich) 1 metra kwadratowego powierzchni mieszkalnej w systemie wielkiej p\u0142yty wynosi\u0142a 157 \u00f3wczesnych rubli. Kraj mia\u0142 du\u017c\u0105 powierzchni\u0119 i przyk\u0142adowo 1 m2 budownictwa wielkop\u0142ytowego, jak podaje powy\u017cszy rocznik statystyczny, wynosi\u0142 np.: w Moskwie – 170 rubli, Kijowie 149, ale ju\u017c w dalekim Taszkiencie 212 rubli. Dane w podziale na konkretne miasta zaczynaj\u0105 si\u0119 od roku 1975 i dowiadujemy si\u0119 z nich, \u017ce konkretnie w Tallinie, gdzie znajduje si\u0119 omawiane dzisiaj osiedle V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e, 1 m2 kosztowa\u0142 154 ruble (w stolicy s\u0105siedniej nadba\u0142tyckiej republiki – Rydze 185 rubli). Na tej podstawie, przeliczaj\u0105c koszt osuszenia terenu dla potrzeb budowy osiedla, wychodzi 1 948 m2 kwadratowych powierzchni mieszkalnej w cenach dla Tallina. W ca\u0142ej stolicy Estonii w roku 1975, powsta\u0142o 4,5 tys. mieszka\u0144 o \u0142\u0105cznej powierzchni 246 tys. m2.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c, kwota 300 tys. rubli, by\u0142a wi\u0119c w realiach Zwi\u0105zku Radzieckiego roku 1969, by\u0142a spora, a budowa samego osiedla mia\u0142a dopiero ruszy\u0107, lecz jak pokaza\u0142 czas, kwota dla mo\u017cliwo\u015bci budowy presti\u017cowego osiedla, by\u0142a tego warta.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Architekt Mart Port – z prawej, podczas inspekcji osiedla w roku 1976. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/tzhd_0jf6. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po nieprzewidzianych trudno\u015bciach z ustabilizowaniem grunt\u00f3w, budowa osiedla ruszy\u0142a op\u00f3\u017aniona o 2 lata, w roku 1973. <\/strong>Co ciekawe, wraz z budow\u0105 pierwszych blok\u00f3w, zespo\u0142owi projektowemu zlecono nowe zadanie rewizji planu osiedla. Jednymi z kilku powod\u00f3w, by\u0142a zwi\u0119kszona potrzeba ulokowania miejsc parkingowych oraz stacjonarnych linii telefonicznych oraz dokonanie wi\u0119kszego uszczeg\u00f3\u0142owienia planu, w stosunku do stanu z roku 1968. Ale zmian by\u0142o wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n

W pierwotnym planie co prawda przewidziano sporej wielko\u015bci zbiornik wodny, kt\u00f3ry mia\u0142 si\u0119 znale\u017a\u0107 w centrum za\u0142o\u017cenia, ale nie sprecyzowano jak\u0105 dok\u0142adnie funkcj\u0119 mia\u0142 pe\u0142ni\u0107. Czy mia\u0142a by\u0107 w nim mo\u017cliwa k\u0105piel? W jaki spos\u00f3b go regularnie czy\u015bci\u0107 i co ma by\u0107 jego \u017ar\u00f3d\u0142em? Jak wy\u017cej opisano, dzieci mieszkaj\u0105ce wewn\u0105trz ulicy obwodowej mia\u0142y bezpieczn\u0105 drog\u0119 do szko\u0142y, bez przekraczania ulicy. A co z pozosta\u0142ymi? Zacz\u0119to my\u015ble\u0107 o umieszczeniu niekt\u00f3rych plac\u00f3wek dydaktycznych w innych cz\u0119\u015bciach osiedla. Przede wszystkim, zacz\u0119to r\u00f3wnie\u017c aktualizowa\u0107 plan inwestycyjny tj. zak\u0142adaj\u0105c, co w jakiej kolejno\u015bci powinno si\u0119 priorytetowo wybudowa\u0107. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rok 1985. Osiedle znajduje si\u0119 w fazie „uko\u0144czenia”. Na pierwszym planie wida\u0107 bloki i obiekty edukacyjne, wchodz\u0105ce w sk\u0142ad osobnego „mikrorajonu”.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po rozwa\u017caniach zdecydowano si\u0119 ca\u0142kowicie zrezygnowa\u0107 z niskich budynk\u00f3w mieszkalnych (1 i 2 kondygnacyjnych). Pomimo tego, \u017ce w udany spos\u00f3b dodatkowo prze\u0142amywa\u0142yby mo\u017cliw\u0105 monotoni\u0119 krajobrazu, to plani\u015bci stwierdzili, \u017ce nie przyczyni\u0105 si\u0119 do zaspokojenia g\u0142odu mieszkaniowego. Z tego powodu r\u00f3wnie\u017c zdecydowano si\u0119 na przeznaczenie dodatkowych teren\u00f3w na zabudow\u0119 mieszkaniow\u0105. Na ten cel po\u015bwi\u0119cono miejsce przewidziane na niewielkie przedsi\u0119biorstwa, maj\u0105ce oferowa\u0107 us\u0142ugi i rynek pracy dla lokalnych mieszka\u0144c\u00f3w. Dodatkowo aby zwi\u0119kszy\u0107 liczb\u0119 mieszka\u0144, cz\u0119\u015bciowo z\u0142amano pierwotn\u0105 now\u0105 koncepcj\u0119 „makrorajonu” i na po\u0142udniowym wschodzie, poza zasi\u0119giem drogi obwodowej, zdecydowano si\u0119 umie\u015bci\u0107 dodatkowo „mikrorajon”, gdzie zaplanowano obiekty edukacyjne. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Projekt osiedla z 1968 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: Baldwin Hess, Housing Estates in the Baltic Countries, The legacy of Central Planning in Estonia. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W nowej jednostce mieszkaniowej osiedla zdecydowano si\u0119 umie\u015bci\u0107 4 przedszkola i jedn\u0105 szko\u0142\u0119, natomiast na terenie wok\u00f3\u0142 zbiornika zmniejszono o tyle samo liczb\u0119 plac\u00f3wek wczesnoszkolnych i ostatecznie mia\u0142o si\u0119 tam znale\u017a\u0107 6 przedszkoli i 4 szko\u0142y. Pomys\u0142 ten pozwoli\u0142 na zmniejszenie intensywno\u015bci zabudowy na terenie zielonym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Projekt osiedla w uaktualnionej wersji z 1974 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/kd82qkg2x.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nast\u0105pi\u0142 r\u00f3wnie\u017c szereg zmian w sieci us\u0142ugowej. Zosta\u0142y one bardziej rozproszone na terenie ca\u0142ego osiedla, gdzie pierwotnie mia\u0142y si\u0119 znajdowa\u0107 wok\u00f3\u0142 drogi obwodowej i mie\u015bci\u0107 w zaplanowanych 3 wielkich centrach us\u0142ugowych. Zaplanowano r\u00f3wnie\u017c dodanie remizy stra\u017cackiej, zajezdni dla autobus\u00f3w i trolejbus\u00f3w oraz polikliniki. Wszystkie zmiany wprowadzano na bie\u017c\u0105co, poniewa\u017c budowa osiedla by\u0142a ju\u017c w trakcie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Budynek polikliniki w 1984. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pastvu.com\/p\/1808499.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zabudowa mieszkaniowa sk\u0142ada\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z 4 i 8-pi\u0119trowych blok\u00f3w oraz pojedynczych wie\u017cowc\u00f3w 15 pi\u0119trowych wg. projektu serii 111-121<\/strong>, a dok\u0142adniej w jej esto\u0144skiej modyfikacji oznaczonej jako 121-\u042d<\/strong>. By\u0142y one ju\u017c budowane w innych osiedlach Tallina, ale wersja dla V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e zosta\u0142a udoskonalona i by\u0142a bardziej komfortowa dla mieszka\u0144c\u00f3w po uwzgl\u0119dnieniu skarg lokator\u00f3w ze starszych dzielnic. Poni\u017cej przedstawiam zdj\u0119cia oraz rzuty poszczeg\u00f3lnych typ\u00f3w blok\u00f3w. Rzuty pochodz\u0105 z og\u00f3lnego projektu serii blok\u00f3w 111-121, ale w znacznym stopniu odpowiadaj\u0105 blokom z V\u00e4ike-\u00d5ism\u00e4e. Nale\u017cy w tym miejscu zaznaczy\u0107, \u017ce s\u0105 to przyk\u0142ady, na osiedlu powsta\u0142o wiele r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w budynk\u00f3w tj. jedno, wieloklatkowych, posiadaj\u0105cych inne rozmieszczenie mieszka\u0144 wskutek \u0142\u0105czenia kilku sekcji budynk\u00f3w i tym samym elewacje si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105 np. u\u0142o\u017ceniem balkon\u00f3w i loggi. Rzuty z dokumentacji s\u0142u\u017c\u0105 uzyskaniu og\u00f3lnego obrazu. Do rzut\u00f3w za\u0142\u0105czone s\u0105 r\u00f3wnie\u017c zdj\u0119cia poszczeg\u00f3lnych blok\u00f3w z osiedla. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rzut bloku 4-pi\u0119trowego, sekcja ko\u0144cowa. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/90k54cczb.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Blok 5-pi\u0119trowy projektu 121-\u042d. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pastvu.com\/p\/899691.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Rzut kondygnacji powtarzalnej bloku 8 pi\u0119trowego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rzut bloku 8-pi\u0119trowego liniowego, sekcja ko\u0144cowa. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/90k54cczb<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Blok 8-pi\u0119trowy projektu 121-\u042d. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pastvu.com\/p\/902609.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Rzut typowej kondygnacji w 15-pi\u0119trowym wie\u017cowcu serii 121-\u042d. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/2qd53nn83<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Blok 15-pi\u0119trowy projektu 121-\u042d. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pastvu.com\/p\/898824.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Co ciekawe, na osiedlu mo\u017cemy znale\u017a\u0107 najd\u0142u\u017cszy blok w Tallinie. Znajduje si\u0119 on w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci wewn\u0119trznej drogi obwodowej. Mierzy on 470 metr\u00f3w, posiada 20 klatek z 701 mieszkaniami i jest wysoki na 8 pi\u0119ter. Jest tak d\u0142ugi, \u017ce naniesiony na map\u0119 Starego Miasta w Tallinie, przeci\u0105\u0142by je na p\u00f3\u0142.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Najd\u0142u\u017cszy blok Tallina, mie\u015bci si\u0119 pod adresem: \u00d5ism\u00e4e tee, 150, 148, 146, 144, 142, 140, 138, 136. Zdj\u0119cie z roku 1977, trwa budowa osiedla. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pastvu.com\/p\/909681<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Najd\u0142u\u017cszy blok Tallina naniesiony na map\u0119 Starego Miasta. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/tiny.pl\/ypr81k8hr<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n