{"id":1220,"date":"2025-02-09T12:43:24","date_gmt":"2025-02-09T12:43:24","guid":{"rendered":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/?p=1220"},"modified":"2025-02-09T12:43:25","modified_gmt":"2025-02-09T12:43:25","slug":"walka-z-szaroscia-osiedli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/2025\/02\/09\/walka-z-szaroscia-osiedli\/","title":{"rendered":"Walka z szaro\u015bci\u0105 osiedli"},"content":{"rendered":"\n

Ko\u0144c\u00f3wka lat osiemdziesi\u0105tych w Polsce to zmierzch epoki socjalizmu, charakteryzuj\u0105ca si\u0119 powszechnym niedoborem materia\u0142\u00f3w i technologii, zw\u0142aszcza w sektorze budownictwa mieszkaniowego. Powstaj\u0105ce osiedla z wielkiej p\u0142yty zazwyczaj by\u0142y o wiele ni\u017cszej jako\u015bci ni\u017c w poprzednich dekadach, do tego w ich krajobrazie dominowa\u0142a szaro\u015b\u0107 betonowych p\u0142yt. Na wszelkie sposoby, w przesz\u0142o\u015bci starano si\u0119 urozmaica\u0107 budynki np. vitromozaik\u0105 (wpis https:\/\/tiny.pl\/58ds1_3s<\/a>), czyli malutkimi kosteczkami z kolorowego szk\u0142a, kt\u00f3ra by\u0142a montowana ju\u017c w fabryce na prefabrykatach. By\u0142 to jednak wynalazek sprzed dw\u00f3ch dekad, a jak radzono sobie pod koniec PRL w roku 1987?<\/p>\n\n\n\n

Jednym z takich wynalazk\u00f3w by\u0142a faktura elewacyjna „Tynkol”, opracowana w Instytucie Materia\u0142\u00f3w Budowlanych i Ogniotrwa\u0142ych AGH w Krakowie. Nale\u017ca\u0142a do rodzaju faktur pow\u0142okowych, czyli w odr\u00f3\u017cnieniu od faktur strukturalnych, kt\u00f3re nanoszono na gotowe elementy w fabryce, by\u0142a nak\u0142adana na elewacj\u0119 wybudowanego ju\u017c bloku. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Podczas bada\u0144 nad powstaj\u0105c\u0105 faktur\u0105, zastanawiano si\u0119 jak opracowa\u0107 nowe spoiwo mineralne, dla istniej\u0105cych kolorowych mas tynkarskich. Uwzgl\u0119dniono przy tym nast\u0119puj\u0105ce czynniki: jasno\u015b\u0107 barwy, aby do uzyskania koloru mo\u017cna by\u0142o u\u017cy\u0107 niewielkiej ilo\u015bci pigmentu (gospodarka wymusza\u0142a oszcz\u0119dno\u015bci), ma\u0142a agresywno\u015b\u0107 chemiczna spoiwa dla barwnika, \u0142atwa dost\u0119pno\u015b\u0107 materia\u0142u i jego niska cena – jeszcze raz oszcz\u0119dno\u015b\u0107. W wyniku bada\u0144, wytypowano do u\u017cycia \u017cu\u017cel hutniczy – kt\u00f3ry by\u0142 mielony z niewielkim dodatkiem klinkieru portlandzkiego. Ten materia\u0142 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 aktywatora wi\u0105zania \u017cu\u017clu hutniczego z barwnikiem. Dodatkowymi sk\u0142adnikami by\u0142y woda, piasek i spoiwo organiczne – takim sposobem wyprodukowano faktur\u0119 elewacyjn\u0105 o nazwie „Tynkol”.<\/p>\n\n\n\n

W celu udoskonalenia procesu produkcyjnego, przeprowadzono pr\u00f3by przemys\u0142owe i laboratoryjne w Tarnobrzeskim Przedsi\u0119biorstwie Budownictwa Przemys\u0142owego, wskutek kt\u00f3rych uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 optymalny sk\u0142ad masy „Tynkol”:<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u0179r\u00f3d\u0142o: M\u0142ody Technik 10\/1988.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zako\u0144czone sukcesem badania pozwoli\u0142y na uzyskanie wymaganych cech oszcz\u0119dno\u015bciowych, w por\u00f3wnaniu do innych dro\u017cszych mas wyko\u0144czeniowych, kt\u00f3rymi by\u0142y w \u00f3wczesnym czasie m.i.n: Fibrofob, Gramaplast, Poltex (nazwy handlowe faktur wyko\u0144czeniowych). Masa „Tynkol” charakteryzowa\u0142a si\u0119: mo\u017cliwo\u015bci\u0105 \u0142atwego nadania du\u017cej liczby kolor\u00f3w, du\u017c\u0105 trwa\u0142o\u015bci\u0105 (za co odpowiada\u0142o spoiwo z \u017cu\u017clu hutniczego), wysoka odporno\u015b\u0107 na zanieczyszczenie powietrza m.in. siark\u0105, co pozwala\u0142o na u\u017cycie faktury w zanieczyszczonych miasta oraz niewielkie zapotrzebowanie do procesu produkcyjnego jednego ze sk\u0142adnik\u00f3w – spoiwa organicznego. Wed\u0142ug przeprowadzonych bada\u0144, do produkcji „Tynkolu” wystarcza\u0142a ilo\u015b\u0107 do 5 razy mniejsza, ni\u017c w przypadku innych faktur, co og\u00f3lnie spowodowa\u0142o znaczne oszcz\u0119dno\u015bci w budownictwie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dodatkowe badania laboratoryjne w Pa\u0144stwowym Zak\u0142adzie Higieny w Warszawie oraz Instytucie Techniki Budowlanej spowodowa\u0142y dopuszczenie masy „Tynkol” do powszechnego u\u017cycia przy budowie blok\u00f3w. Masa by\u0142a produkowana w Koneckiej Fabryce Farb Suchych w Fidorze, gdzie uzyskiwano kolory: bia\u0142oszary, \u017c\u00f3\u0142ty, zielony i br\u0105zowy. Warto wspomnie\u0107, \u017ce opracowana technologia uzyska\u0142a nagrod\u0119 ministra budownictwa I stopnia. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Na przedstawionych zdj\u0119ciach, pochodz\u0105cych z wydania M\u0142odego Technika nr 10\/1988, widnieje osiedle Centrum w Tarnobrzegu, gdzie u\u017cyto „Tynkolu” do urozmaicenia kolorystyki nowego budownictwa. Na zdj\u0119ciu tytu\u0142owym do wpisu, a w\u0142a\u015bciwie zrzucie ekranu z Google Maps, mo\u017cecie zobaczy\u0107 jeden z budynk\u00f3w tego samego osiedla, gdzie w 2012 roku, blok posiada\u0142 jeszcze resztk\u0119 kolorystyki, przedstawionej w Magazynie. Mo\u017cna wi\u0119c stwierdzi\u0107, \u017ce „Tynkol” rzeczywi\u015bcie by\u0142 dosy\u0107 trwa\u0142y. <\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: M\u0142ody Technik 10\/1988.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ko\u0144c\u00f3wka lat osiemdziesi\u0105tych w Polsce to zmierzch epoki socjalizmu, charakteryzuj\u0105ca si\u0119 powszechnym niedoborem materia\u0142\u00f3w i technologii, zw\u0142aszcza w sektorze budownictwa mieszkaniowego. Powstaj\u0105ce osiedla z wielkiej p\u0142yty zazwyczaj by\u0142y o wiele ni\u017cszej jako\u015bci ni\u017c w poprzednich dekadach, do tego w ich krajobrazie dominowa\u0142a szaro\u015b\u0107 betonowych p\u0142yt. Na wszelkie sposoby, w przesz\u0142o\u015bci starano si\u0119 urozmaica\u0107 budynki np….<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1221,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-1220","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-budownictwo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1220","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1220"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1220\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1228,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1220\/revisions\/1228"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1221"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1220"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1220"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/plytnikpospolity.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1220"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}