Lazdynai - płytnikowa dzielnica Wilna - Płytnik Pospolity - mała strona o wielkiej płycie i nie tylko

Początek dzielnicy

W czasach, gdy Litwa nie była niepodległym państwem i wchodziła w skład Związku Radzieckiego jako Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka, na początku lat 60 XX wieku, podjęto decyzję o budowie nowej dzielnicy mieszkaniowej Wilna – stolicy ówczesnej Republiki.

Władze zadecydowały, że najbardziej dogodnym terenem dla masowego budownictwa prefabrykowanego będzie północno-zachodnia część przedmieść, gdzie znajdowała się wieś Leszczyniaki (lit. Lazdynai). Nazwa miejscowości pochodziła od rosnących tutaj do dziś leszczyn.

Nazwa dzielnicy przy drodze wjazdowej

Litewscy architekci Vytautas Čekanauskas, Vytautas Brėdikis, Gediminas Valiuškis w 1966 r. ukończyli pracę nad ostateczną wersją projektu. Teren o powierzchni 1,88 km² został podzielony na 4 osiedla, połączone ulicą Architektów o kolistym kształcie, będącą swoistą arterią, która pozwalała na sprawną komunikację z resztą miasta. Rok później zaczęto prace, wyrób prefabrykatów w miejscowym kombinacie mieszkaniowym ruszył pełną parą.

8 piętrowy blok projektu 1-464 LI

Warto wspomnieć, że to właśnie na potrzeby dzielnicy Lazdynai, zaprojektowano serię domów mieszkaniowych z wielkiej płyty 1-464 LI, w projekcie przewidziano wysokość 4 i 8 pięter. W celu urozmaicenia bryły budynku i uniknięcia szarej monotonii, która stanowiła problem osiedli w tamtych czasach, części wspólne były przesłonięte ozdobnymi prefabrykatami. Bloki tego projektu były budowane również w innych częściach Związku Radzieckiego.

Ozdobne płyty osłaniają wspólne balkony, do których można wejść z klatki schodowej.

Ze względu na mnogość zastosowanych urozmaiceń projektów bloków, osiedle wyróżniało się pozytywnie na tle innych radzieckich realizacji w tym okresie. Warto wspomnieć, że każdy z bloków serii 1-464 LI występował w Lazdynai w 9 wariantach. Było to również spowodowane urozmaiconą rzeźbą terenu, który przecinało wiele pagórków i wzgórz, a teren był mocno zalesiony, co jest jego zaletą do dnia dzisiejszego. Oprócz powyższego projektu, budowano również bloki 11 piętrowe serii 1-3905 z wielkiej płyty. Po zakończeniu głównego etapu budowy, ruszyły prace związane z zagospodarowaniem dzielnicy w punkty usługowe, sklepy, szkoły, ośrodki zdrowia, czy też kino „Lazdynai”, mogące pomieścić 600 widzów. Ostateczne prace budowlane trwały do 1972 r.

Centrum usługowe osiedla z rzeźbą przestrzenną autorstwa K. Valaitisa, lata 80. Źródło: „Wilno”, wyd. Interpress, Warszawa 1990

Centrum osiedla blisko 40 lat później.

Autorzy osiedla zostali nagrodzeni w 1974 r. najbardziej prestiżową Nagrodą Leninowską – będącą jednym z najwyższych odznaczeń w Związku Radzieckim, przyznawanym za wybitne osiągnięcia w dziedzinach nauki i sztuki. W roku przyznania architektom, odznaczenie wiązało się również z wypłatą 10 tysięcy rubli, co potwierdzało status Nagrody. Średnia miesięczna pensja inżyniera wynosiła ok. 150 rubli.

Okolice centrum dzielnicowego, widoczne z wieży telewizyjnej.

Czy to znaczy, że wszystko było idealne, a ludzie na nic nie narzekali? W litewskiej kronice filmowej z początku lat 70, mieszkańcy skarżą się na wszechobecne błoto, brak końca prac przy zagospodarowaniu osiedla, bezsensowne rozkopywanie zbudowanego chodnika, żeby ułożyć rury, o których „zapomniano”, czy też przeciekanie wody do środka mieszkania przez nieszczelne połączenia płyt.

Błotnisty krajobraz osiedla i przeciekająca do mieszkania woda. Źródło – Vilniaus Pastoliai (https://tiny.pl/dldmf)

Problemy były znane prawie każdemu mieszkańcowi nowo budowanych osiedli w tamtych czasach, niezależnie czy był to Związek Radziecki, PRL czy też inny kraj bloku wschodniego. Mój tata, pracujący w Elbląskim Kombinacie Budowlanym jako elektryk, opowiadał mi kiedyś, że podczas budowy nowego osiedla, w wyniku niefortunnego ułożenia prefabrykatów (w których była już wbudowana elektryka) np. sąsiedzi mogli korzystać z gniazdek, podłączonych do mieszkania obok. Oczywiście usterki były wszędzie likwidowane na bieżąco, a dzisiejsze osiedla z wielkiej płyty, stanowią znakomite miejsca do życia. Natomiast trzeba pamiętać również, o nie zawsze łatwych początkach.

Widok na osiedle Lazdynai i wieżę telewizyjną w sąsiedniej dzielnicy Karolinka. Źródło – zbiory Płytnika Pospolitego (pocztówka).

W końcu lat 70 zaczęto budowę 9 bloków 15 piętrowych (prawa strona pocztówki) o konstrukcji monolitycznej serii K-302 I K-402, które ukończono do 1985 r. Był to ostatni etap budowy osiedla. W tamtym czasie liczba mieszkańców wynosiła 40 tysięcy.

Monolityczne wysokościowe z lat 80.

Osiedle przecina wiele mniejszych i większych wzniesień.

Osiedle w latach 70. Źródło: https://tiny.pl/dldbj

Panorama osiedla. Bloki „toną” w lesistej zieleni.

Odwiedzając osiedle dzisiaj, można odczuć, że żyje się tu zdecydowanie spokojniej, niż w centrum Wilna. Wszechobecne bloki z wielkiej płyty, w odróżnieniu od Polski nie zostały poddane powszechnej termomodernizacji. Co prawda widać, zachodzące powoli zmiany, ale sądzę, że jeszcze przez długi czas będzie można oglądać płytowisko w oryginalnej formie.

Blok 4 piętrowy i wejście do klatki schodowej.

Wejścia do klatek schodowych są w większości „pancerne” – drzwi są ze stali, nie ma w nich szyb, a obok znajdują się wejścia do zsypów. Gdyby nie plastikowe okna, to ciężko byłoby odgadnąć epokę.

W zasadzie główną ozdobą osiedla są wszechobecne drzewa i większa roślinność – człowiek czuje się tu jak w lesie, architekci podjęli dobrą decyzję, o zachowaniu lesistości pierwotnego terenu. Pomiędzy blokami znajdują się rzeźby z czasów ZSRR, starsze boiska te nowocześniejsze „orliki”, a wszystko okraszone drobną mozaiką balkonową, tak bardzo podobną do naszej vitromozaiki z Wałbrzycha.

Osiedle w latach 80. Źródło: „Wilno”, wyd. Interpress, Warszawa 1990

Zabudowa zdecydowanie nie jest monotonna, bryły bloków są różne.

Niektóre bloki są już wyremontowane i ocieplone. Na drugim planie 11 piętrowe bloki serii 1-3905.

Osiedle jest dobrze skomunikowane z centrum Wilna.

Odpowiednik naszej vitromozaiki jest w różnym stanie.

Projekt bloków mieszkalnych 1-464 LI powstały na potrzeby dzielnicy Lazdynai.

Zróżnicowanie projektów bloków w Lazdynai.

Blok przy ulicy Architektów – scalającej 4 jednostki dzielnicy.

Plan dzielnicy z 1974 r. Widoczna obwodowa ulica Architektów. Źródło: Architektura nr 11-12 1974, wyd. SARP, Warszawa.

Deptak w centrum dzielnicy, w tle widoczna wieża telewizyjna.

Droga wjazdowa do dzielnicy, lata 80. Źródło: „Wilno”, wyd. Interpress, Warszawa 1990

Na sam koniec ciekawostka filmowa o Lazdynai. Kinematografia Związku Radzieckiego lubiła chwalić się w swoich produkcjach nowymi osiedlami, prezentując je jako nowoczesne miejsca do życia. Nie inaczej było z wileńską dzielnicą. To właśnie w Lazdynai została nakręcona spora część akcji uważanego za kultowy w krajach byłego ZSRR, 3 odcinkowego filmu „Przygody Elektronika” (rus. Приключения Электроника). Film przeznaczony dla młodzieży swoją premierę miał w 1980 r. i opowiada o przygodach chłopca oraz jego sobowtóra, będącego robotem – stąd tytuł. Jest on dostępny na serwisie YouTube z angielskimi napisami, jeżeli ktoś ma chęć obejrzeć.